Thema

Vrouwen van de Gouden Eeuw

Zij hielden het land draaiende.

Foto: By Judith Leyster - National Gallery of Art, Washington, D.C., Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=28209535

Het verhaal van Vrouwen van de Gouden Eeuw

Buitenlandse reizigers in de 17e eeuw verbaasden zich over de Hollandse vrouwen: ze dreven handel, voerden de boekhouding, ondertekenden contracten en spraken hun mannen tegen. Terwijl zeelieden jaren van huis waren, liepen huishoudens, winkels en werkplaatsen door dankzij hen.

De Gouden Eeuw wordt vaak verteld als een verhaal van kooplieden, admiraals en schilders. Maar achter elke reis naar Azië stonden vrouwen die thuis het gezin en vaak ook de zaak runden, en weduwen die bedrijven voortzetten. Sommige vrouwen werden zelf beroemd: Judith Leyster werd meester-schilder in Haarlem, Rachel Ruysch een van de best betaalde schilders van haar tijd, Maria Sibylla Merian reisde naar Suriname om insecten te bestuderen en Anna Maria van Schurman werd de eerste vrouw aan een Nederlandse universiteit. In musea in het hele land kun je hun werk en hun verhaal nog zien. Volg deze gids van Haarlem naar Amsterdam en Den Haag.

  • 1633Judith Leyster meester in het Haarlemse schildersgilde
  • 1636de eerste vrouw aan een Nederlandse universiteit
  • 1699Maria Sibylla Merian reist naar Suriname

Nederlandse vrouwen die geschiedenis schreven

Van de Gouden Eeuw tot vandaag: kunstenaars, geleerden, vechters voor rechten, verzetsvrouwen en kampioenen. Kies een kleur.

  1. 1572
    Verzet

    Kenau Simonsdochter Hasselaer

    De Haarlemse weduwe en zakenvrouw wordt tijdens het Spaanse beleg van de stad een legende.

    Te zien in: Haarlem
  2. 1633
    Kunst & denken

    Judith Leyster

    Meester in het Haarlemse schildersgilde, met een eigen atelier en leerlingen.

    Te zien in: Rijksmuseum →, Amsterdam
  3. 1636
    Woord & wetenschap

    Anna Maria van Schurman

    De eerste vrouw aan een Nederlandse universiteit, achter een scherm in Utrecht.

    Te zien in: Museum Martena, Franeker
  4. 1699
    Woord & wetenschap

    Maria Sibylla Merian

    Kunstenaar en natuuronderzoeker, reist naar Suriname om insecten en planten te bestuderen.

    Te zien in: Rijksmuseum →, Amsterdam
  5. 1708
    Kunst & denken

    Rachel Ruysch

    Wordt hofschilder in Düsseldorf; haar bloemstukken behoren tot de duurste schilderijen van haar tijd.

    Te zien in: Mauritshuis →, Den Haag
  6. 1740
    Woord & wetenschap

    Belle van Zuylen

    Geboren op Slot Zuylen. Ze schrijft romans en duizenden brieven en denkt hardop na over vrijheid en het huwelijk.

    Te zien in: Slot Zuylen, Utrecht
  7. 1871
    Rechten & politiek

    Aletta Jacobs

    De eerste vrouw die officieel aan een Nederlandse universiteit studeert, in 1879 de eerste vrouwelijke arts, en een voorvechter van vrouwenkiesrecht.

  8. 1898
    Huis van Oranje

    Koningin Wilhelmina

    Op haar achttiende wordt Wilhelmina ingehuldigd. In de Tweede Wereldoorlog spreekt ze het land toe via Radio Oranje vanuit Londen.

    Te zien in: Paleis Het Loo →, Apeldoorn
  9. 1919
    Rechten & politiek

    Vrouwenkiesrecht

    Vrouwen krijgen stemrecht. Een jaar eerder werd Suze Groeneweg de eerste vrouw in de Tweede Kamer.

  10. 1938
    Verzet

    Truus Wijsmuller

    Ze helpt duizenden vooral Joodse kinderen met de Kindertransporten in veiligheid te brengen naar Engeland.

    Te zien in: Verzetsmuseum →, Amsterdam
  11. 1942
    Verzet

    Anne Frank

    Duikt onder in het Achterhuis en schrijft het dagboek dat de wereld rondgaat.

    Te zien in: Anne Frank Huis, Amsterdam
  12. 1944
    Verzet

    Corrie ten Boom

    Haar familie verbergt Joodse onderduikers in hun huis boven de horlogewinkel. In 1944 worden ze verraden.

    Te zien in: Corrie ten Boom Huis, Haarlem
  13. 1945
    Verzet

    Hannie Schaft

    Het meisje met het rode haar, verzetsstrijder uit Haarlem, wordt drie weken voor de bevrijding gefusilleerd.

    Te zien in: Haarlem
  14. 1948
    Sport

    Fanny Blankers-Koen

    Wint vier gouden medailles op de Olympische Spelen in Londen: de vliegende huisvrouw.

  15. 1948
    Huis van Oranje

    Koningin Juliana

    Juliana volgt haar moeder op en wordt koningin.

  16. 1948
    Woord & wetenschap

    Hella Haasse

    Publiceert Oeroeg, over vriendschap en koloniaal Indië, en wordt een van de grootste schrijvers van het land.

  17. 1952
    Woord & wetenschap

    Annie M.G. Schmidt

    De eerste verhaaltjes van Jip en Janneke verschijnen. Ze wordt de koningin van de Nederlandse kinderliteratuur.

  18. 1956
    Rechten & politiek

    Marga Klompé

    De eerste vrouwelijke minister van Nederland.

  19. 1980
    Huis van Oranje

    Koningin Beatrix

    Beatrix wordt koningin: jurist uit Leiden, beeldhouwer en beschermvrouwe van de kunsten.

Jouw museumdag in Vrouwen van de Gouden Eeuw

Eén dag, vier momenten. Zo haal je alles uit je bezoek.

  1. 10:00MUSEUM
    Frans Hals Museum Begin bij de regentessen van Frans Hals.
  2. 12:30EAT
    Lunch op de Grote Markt Terrassen in de schaduw van de Grote of Sint-Bavokerk.
  3. 15:30SHOP
    Rond de Gierstraat en Zijlstraat Kleine winkels, boeken en design in het oude centrum.
  4. 19:00SLEEP
    Een hotel in de binnenstad Na het eten een wandeling langs het Spaarne.

Wat te doen in Vrouwen van de Gouden Eeuw

Zes plekken om je museumdag compleet te maken.

  1. 01

    Frans Hals Museum →

    Hier hangt het beroemde groepsportret van de regentessen van het Oudemannenhuis, door Frans Hals in 1664 geschilderd: vrouwen die een groot tehuis bestuurden. Het museum zit in hetzelfde gebouw.

    Haarlem1 tot 2 uur
  2. 02

    Rijksmuseum →

    Zoek de Vrolijke drinker van Judith Leyster, de bloemstillevens van Rachel Ruysch en het werk van Maria Sibylla Merian, en kijk hoe vaak vrouwen in de schilderijen het werk doen.

    AmsterdamHalve dag
  3. 03

    Mauritshuis →

    Het bloemstilleven van Rachel Ruysch laat zien waarom vorsten bij haar in de rij stonden. Kijk ook naar de vrouwen bij Vermeer en Jan Steen.

    Den Haag2 uur
  4. 04

    Begijnhof Amsterdam

    Al eeuwen een hofje waar ongetrouwde vrouwen samen en zelfstandig leefden. Een stille binnenplaats midden in de stad, gratis te bezoeken; wees er wel stil, er wonen nog mensen.

    AmsterdamHalf uur
  5. 05

    Museum Martena

    Het museum in Franeker heeft een zaal over Anna Maria van Schurman: geleerde, kunstenaar, schrijver in vele talen en pleitbezorger van onderwijs voor vrouwen.

    Franeker1 uur
  6. 06

    In de voetsporen van Kenau

    Kenau Simonsdochter Hasselaer was een Haarlemse weduwe die een scheepswerf en houthandel leidde. Tijdens het beleg van 1572 werd ze een legende. Loop van de Grote Markt naar het Kenaupark.

    Haarlem1 uur
Verborgen verhaal

De studente achter het scherm

In 1636 zat er een vrouw in de collegezaal van Utrecht. Niemand mocht haar zien.

Lees het verhaalVerberg het verhaal

Anna Maria van Schurman sprak Latijn, Grieks, Hebreeuws, Arabisch en nog meer talen, en ze schilderde, graveerde en schreef gedichten. Toen in 1636 de universiteit van Utrecht openging, mocht ze colleges volgen, iets wat voor vrouwen niet gewoon was. Ze zat wel achter een scherm of gordijn, zodat de mannelijke studenten haar niet konden zien. Van Schurman gebruikte haar stem: ze schreef een verhandeling waarin ze betoogde dat vrouwen net zo goed mogen studeren als mannen. Ze werd in heel Europa bekend als de geleerdste vrouw van haar tijd.

Waar: Academiegebouw en Domplein, Utrecht

Buiten de stad

Drie dagtochten naar de vrouwen van de Gouden Eeuw.

Trein vanaf Haarlem, ca. 15 min

Amsterdam

Het Rijksmuseum met Leyster, Ruysch en Merian, en daarna het stille Begijnhof.

Route met het OV ↗
Trein vanaf Haarlem, ca. 50 min

Utrecht

De stad van Anna Maria van Schurman, met de Dom en de oude universiteit.

Route met het OV ↗
Trein vanaf Haarlem, ca. 40 min

Den Haag

Rachel Ruysch en Vermeer in het Mauritshuis.

Route met het OV ↗

Reistijden zijn een indicatie. Actuele tijden op 9292.nl ↗.

SLEEP

Slaap in Haarlem, de stad van Leyster en Kenau

Haarlem is klein, mooi en rustig, met het Frans Hals Museum in het centrum. Amsterdam ligt op een kwartier met de trein, Den Haag en Utrecht op een klein uur.