Thema

Oranje en de kunst

Hoe koninklijke schatten van iedereen werden.

Foto: By John Samuel - Own work, CC BY-SA 4.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=180511619

Het verhaal van Oranje en de kunst

Stadhouders en koningen van het Huis van Oranje verzamelden eeuwenlang schilderijen, zilver, porselein en boeken. Een groot deel daarvan hangt nu in openbare musea. Wie door het Mauritshuis of het Rijksmuseum loopt, kijkt voor een deel naar wat ooit een vorstelijke verzameling was.

Het begon in de 17e eeuw met Frederik Hendrik en Amalia van Solms, die hun paleizen lieten vullen met werk van de beste schilders van hun tijd. In 1774 opende stadhouder Willem V zijn galerij in Den Haag voor bezoekers: het eerste openbare museum van Nederland. In 1800 ontstond de Nationale Kunst-Galerij, de kern van het Rijksmuseum, en in 1822 trok het koninklijk schilderijenkabinet in het Mauritshuis. Vandaag beheren de Koninklijke Verzamelingen in Den Haag wat nog in bezit van het koningshuis is, en lenen ze regelmatig stukken uit aan tentoonstellingen. De betrokkenheid gaat verder dan verzamelen: prinses Beatrix is zelf beeldhouwer en een groot liefhebber van ballet, en koninklijke fondsen steunen elk jaar duizenden culturele en maatschappelijke initiatieven in het hele land.

  • 1774Galerij Prins Willem V, het eerste openbare museum
  • 1822het Mauritshuis opent als koninklijk kabinet
  • 1984Paleis Het Loo wordt museum

Jouw museumdag in Oranje en de kunst

Eén dag, vier momenten. Zo haal je alles uit je bezoek.

  1. 10:00MUSEUM
    Mauritshuis en Galerij Prins Willem V Eén ticket, twee koninklijke collecties op loopafstand.
  2. 12:30EAT
    Lunch aan het Plein Op een terras naast de Hofvijver.
  3. 15:30SHOP
    Noordeinde en Hoogstraat Galeries, antiek en boetieks rond het werkpaleis van de koning.
  4. 19:00SLEEP
    Rond het Lange Voorhout Slaap tussen de stadspaleizen van Den Haag.

Oranje en de kunst in zes momenten

  1. 1648Amalia van Solms laat de Oranjezaal in Huis ten Bosch beschilderen.
  2. 1774Willem V opent zijn schilderijengalerij voor bezoekers.
  3. 1800De Nationale Kunst-Galerij opent, de kern van het Rijksmuseum.
  4. 1822Het koninklijk schilderijenkabinet trekt in het Mauritshuis.
  5. 1984Paleis Het Loo opent als museum.
  6. 2023Paleis Het Loo heropent, groter en vernieuwd.

Wat te doen in Oranje en de kunst

Zes plekken om je museumdag compleet te maken.

  1. 01

    Galerij Prins Willem V

    Eén lange zaal, van vloer tot plafond behangen met schilderijen, precies zoals stadhouder Willem V ze in de 18e eeuw ophing. Je bezoekt hem met hetzelfde ticket als het Mauritshuis.

    Den Haag45 minuten
  2. 02

    Mauritshuis →

    Het koninklijk kabinet van schilderijen sinds 1822. Hier hangen Vermeer, Rembrandt, Jan Steen en Rachel Ruysch in de zalen van een 17e-eeuws stadspaleis.

    Den Haag2 uur
  3. 03

    Paleis Het Loo →

    Het paleis van stadhouder-koning Willem III en Mary Stuart, met kamers uit drie eeuwen Oranje en een barokke tuin. Onder het voorplein liggen nieuwe zalen voor tentoonstellingen uit de koninklijke collecties.

    ApeldoornHalve dag
  4. 04

    Rijksmuseum →

    Het nationale museum, met een kern uit 1800 en de Nachtwacht in de Eregalerij. Zoek ook de portretten van de stadhouders en de zalen over de Gouden Eeuw.

    AmsterdamHalve dag
  5. 05

    Koninklijk Paleis Amsterdam

    Het voormalige stadhuis op de Dam, met beeldhouwwerk van Artus Quellinus en schilderijen van Ferdinand Bol en Govert Flinck. Open als er geen ontvangsten zijn.

    Amsterdam1 uur
  6. 06

    Paleistuin Noordeinde

    De tuin achter het werkpaleis van de koning is een openbaar park. Een rustige plek tussen de winkelstraten, met de koninklijke stallen ernaast.

    Den HaagHalf uur
Verborgen verhaal

De Oranjezaal van Amalia

Na de dood van haar man liet Amalia van Solms een complete zaal beschilderen als eerbetoon. Bijna niemand krijgt hem te zien.

Lees het verhaalVerberg het verhaal

Frederik Hendrik stierf in 1647. Zijn weduwe Amalia van Solms besloot de koepelzaal van haar buitenhuis Huis ten Bosch te laten veranderen in een monument voor hem. Vanaf 1648 werkten de beste schilders uit de Noordelijke en Zuidelijke Nederlanden, onder wie Jacob Jordaens en Gerard van Honthorst, aan meer dan dertig doeken die van vloer tot koepel zijn leven verheerlijken. De Oranjezaal geldt als een van de mooiste barokke interieurs van Europa. Omdat Huis ten Bosch het woonpaleis van de koning is, is de zaal zelden open. Wie hem wil zien, houdt het nieuws over speciale openstellingen en publicaties van de Koninklijke Verzamelingen in de gaten.

Waar: Huis ten Bosch, Den Haag (niet vrij toegankelijk)

Buiten de stad

Drie dagtochten naar koninklijke collecties en paleizen.

Trein vanaf Den Haag Centraal, ca. 1 uur 45, daarna bus

Apeldoorn

Paleis Het Loo en zijn tuinen, het mooiste koninklijke museum van het land.

Route met het OV ↗
Trein vanaf Den Haag Centraal, ca. 50 min

Amsterdam

Het Rijksmuseum en het Koninklijk Paleis op de Dam.

Route met het OV ↗
Trein vanaf Den Haag Centraal, ca. 15 min

Delft

Museum Prinsenhof en de Nieuwe Kerk, waar de Oranjes begraven liggen.

Route met het OV ↗

Reistijden zijn een indicatie. Actuele tijden op 9292.nl ↗.

SLEEP

Slaap in Den Haag, tussen de paleizen

In Den Haag liggen het Mauritshuis, de Galerij Prins Willem V, Paleis Noordeinde en de paleistuin op een paar minuten lopen van elkaar. Amsterdam en Apeldoorn zijn goed te doen als dagtocht.